ضوابط طراحي و نصب سيستم*هاي كشف و اعلام حريق

[احمد]

فصل اول
سيستم كشف و اعلام حريق
1-. سيستم كشف و اعلام حريق خودكار
تعريف: به طور كلي منظور از طراحي، ساخت و نصب اين سيستم*ها، كشف و اعلام حريق به طورخودكار براي آشكارسازي آتش*سوزي در مراحل اوليه وقوع آن است تا با كشف به موقع آتش بتوان:
 افراد را از وقوع خطر آگاه كرد
 براي فرار افراد و نجات كساني كه در معرض خطر قرار دارند اقدام كرد.
 اقدامات اطفائي به موقع و درخواست كمك از سازمانهاي آتش*نشاني انجام داد.
 سيستم*هاي اطفايي خودكار را فعال نمود و در نهايت باعث كاهش خسارات احتمالي و تلفات جاني شد.

2-. انواع سيستم*هاي كشف و اعلام حريق خودكار دستي
1-2- سيستم*هاي اعلام حريق موضعي
اين نوع سيستم*ها به طور كلي تحت عنوان “كاشف و اعلام حريق موضعي يا خانگي” ناميده مي*شود كه معمولاً نسبت به دود حساس بوده و داراي يك آژير كوچك در داخل كاشف است و از باتري يا برق شهر تغذيه مي*كند و در ساختمانهاي يك طبقه مي*تواند مورد استفاده قرار گيرد مشروط به اين كه به طور صحيح نصب و به موقع سرويس شوند.
كاشف*هاي حريق موضعي را نبايد در ساختمانهاي بيش از يك طبقه مسكوني و يا در يك فضا (دوبلكس) به كار گرفت.
2-2- سيستم*هاي كشف و اعلام حريق خودكار متعارف (معمولي)
اين سيستم*ها از يك مركز كنترل*كننده و نشان*دهنده، شستي*ها، كاشف*ها و وسايل هشداردهنده حريق تشكيل شده*اند. مركز كنترل اين سيستم از برق شهر تغذيه مي*كند و به برق باتري هم مجهز است.
دستگاههاي متعارف معمولاً از 1 تا 48 مدار ساخته مي*شوند و هر مدار به وسيله دو رشته سيم كه بروي آنها تعدادي كاشف و شستي اعلام حريق نصب مي*شود يك منطقه (زون) را پوشش مي*دهند.
هنگامي كه شرايط خاص حريق بوجود آيد هر يك از كاشف*ها و يا شستي*هاي اعلام حريق مداري را كه بر روي آن نصب شده*اند، براساس تغييرات الكتريكي فعال مي*كند و دستگاه به طور خودكار وسايل هشداردهنده حريق را به صدا در مي*آورد.
3-2- سيستم*هاي كشف و اعلام حريق خودكار با قابليت آدرس*دهي
اين سيستم*ها از يك مركز كنترل*كننده و صفحه نشان*دهنده، شستي*ها،كاشف*ها و وسايل هشداردهنده حريق تشكيل شده*اند.
مركز كنترل اين سيستم از برق شهر تغذيه مي*كند و به برق باتري نيز مجهز مي*باشد.
اين دستگاهها معمولاً از 1 تا 8 مدار ساخته مي*شوند. در اين سيستم مدارها به صورت حلقوي هستند، يعني دو رشته سيم از خروجي هر مدار خارج و پس از نصب كاشف*ها و شستي*ها بروي آن مجدداً وارد ورودي*هاي مدار در دستگاه مركزي مي*شوند و تشكيل يك حلقه (لوپ) را مي*دهند.
اين سيستم قادر به تشخيص علائم ارسال شده از هر يك از كاشف*هاي حريق و يا شستي*هاي اعلام حريق با قابليت مشخص كردن محل دقيق كاشف*ها و يا شستي*هايي كه علائم حريق را ارسال كرده*اند، است. امتياز اين سيستم نسبت به سيستم متعارف يا معمولي در دقت تشخيص علائم كاذب و نشان دادن مكان دقيق كاشف يا شستي اعلام حريق فعال*شده در صفحه نمايش دستگاه مركزي است.
سيستم خودكار آدرس*ده خود به سه نوع به شرح زير تقسيم مي*شود:
الف) سيستم اعلام حريق خودكار غيرآنالوگ؛ در اين سيستم كاشف*هاي حريق چندمرحله*اي از نوع آدرس*ده، يكي از حالات زير را به مركز كنترل اعلام مي*كند (تصميم*گيرنده اصلي كاشف است):
 حالت عادي يا طبيعي
 حالت اعلام حريق
 حالت غيرعادي يا غيرطبيعي (اِشكال)
ب) سيستم اعلام حريق خودكار آنالوگ؛ در اين سيستم كاشف*هاي حريق از نوع آنالوگ هستند يعني اين كاشف*ها تمام تغييرات فيزيكي شرايط محيطي خود را به مركز كنترل ارسال مي*كنند (تصميم*گيري در مورد اعلام حريق به عهده مركز كنترل است.) و مركز كنترل علائم دريافت*شده از مرز يك حريق واقعي عبور كند، سيستم به طور خودكار اعلام حريق مي*كند. سيستم آنالوگ ممكن است علائم كاذب شبيه به سيستم غيرآنالوگ داشته*باشد.
ج) سيستم اعلام حريق خودكار آنالوگ پيشرفته؛ در اين سيستم كاشف*هاي حريق از نوع آنالوگ است اما دستگاه مركز كنترل از نوع آنالوگ پيشرفته است و به همين لحاظ علائم دريافتي از كاشف*ها توسط مركز پردازش اطلاعات مربوط به كنترل با اطلاعات از پيش ذخيره*شده در دستگاه مركزي مقايسه شده*است كه در صورت مطابقت با وضعيت حريق، اعلام حريق مي*كند.
امكانات و امتيازات اين سيستم در كارآيي و قابليت مراكز كنترل آنها است كه به صورت خودكار قادر به مطابقت دادن عملكرد سيستم با تغييرات ايجاد شده در ساختمان در تمام مدت شبانه روز است.
4-2- سيستم كشف و اعلام حريق دستي
اين سيستم*ها از يك مركز كنترل و صفحه نشان*دهنده، شستي*ها و وسايل هشداردهنده حريق تشكيل شده*اند.
مركز كنترل اين سيستم از برق شهر تغذيه مي*كند و به برق باتري نيز مجهز است. اين سيستم در اماكني مورد استفاده قرار مي*گيرد كه افراد به طور شبانه*روزي در آنجا بيدار و مشغول به كارند و امكان وقوع حريق*هاي پنهاني بسيار ضعيف است، لذا ايجاد هر نوع حريقي در اسرع وقت توسط حاضران كشف و با شكستن شيشه شستي*هاي اعلام حريق، وسايل هشداردهنده را فعال و ديگران را آگاه مي*كنند.

[احمد]

3-. اجزاء تشكيل*دهنده سيستم*هاي كشف و اعلام حريق خودكار
1-3- كاشف*هاي حريق
اين كاشف*ها به گونه*اي طراحي شده*اند كه نسبت به دود، حرارت، گاز، شعله و يا تركيبي از آنها عكس*العمل نشان دهند. انتخاب نوع “كاشف حريق” به شرايط محيط بستگي دارد و روش*هاي مختلف طراحي را مي*طلبد.

2-3- كاشف*هاي گازي
اين نوع كاشفها، ابزاري مناسب براي تشخيص گازهاي آتش*زا مانند پروپان، ايزوپروپان و الكل مي*باشد كه براي اماكن عمومي، منازل، آشپزخانه*ها، موتورخانه*ها، داخل ساختمانها، بيمارستانها، غذاخوري*ها و كارخانه*هاي صنعتي مناسب است.
اين كاشف بايد در مكانهاي مناسب و قابل ديدن نصب گردد به طوري كه در معرض صدمات فيزيكي قرار نگيرد.
كاشف گازي در سقفهاي مسطح
 كاشف*هاي گازي جهت كشف گازهاي خطرناك و آتش*زا در محدودة تجهيزاتي كه با گاز كار مي*كنند نصب مي*شود. اين نوع كاشف بايد در بالاي تجهيزات با مصرف گازي نصب شوند.
 فاصله بين يك كاشف تا كاشف ديگر فقط بستگي به موقعيت سيستم*هاي گازي دارد و حتماً در بالاي تجهيزات فوق نصب مي*گردد.
 تعيين فاصله براي نصب يك كاشف با كاشف ديگر به محل استقرار سيستم*هاي گازي مربوط است و مانند كاشف دودي نمي*باشد و به مساحت منطقة موردنظر بستگي ندارد.

3-3- كاشف*هاي دودي نقطه*اي
اغلب آتش*سوزي*ها با مقادير زيادي دود همراه هستند و كاشف*هاي دودي بهترين و سريعترين وسيله براي اطلاع از وقوع حريق*ها در اين گونه آتش*سوزي*ها است كه خود به دو نوع: كاشف دودي از نوع يونيزه و كاشف دودي از نوع فوتوالكتريك يا نوري تقسيم مي*شود.
4-3- كاشف دودي يونيزاسيون
در اين كاشف*ها يك جريان الكتريكي بين دو الكترود داخل محفظه كاشف در گردش است. اين جريان الكتريكي براثر ورود دود به داخل محفظه ضعيف مي*شود كه باعث ارسال علائم به مركز كنترل مي*شود و وقوع آتش*سوزي اعلام مي*شود.
اين نوع كاشف*ها به ذرات بسيار كوچك و نامرئي كه از سوختن مواد به وجود مي*آيد حساس و نسبت به دودهاي با ذرات درشت*تر حساسيت كمتري دارند.
وجود يك منبع پرتوزا (مثلاً آمرسيوم راديواكتيو 241) باعث مي**شود تا اين نوع كاشف*ها به سرعت ذرات معلق در هوا را جذب كرده، كثيف شوند و عدم سرويس به موقع آنها باعث ايجاد علائم كاذب مي*شود. همچنين وجود جريان باد، رطوبت و گرد و غبار بر عملكرد اين كاشف*ها تأثير نامطلوب مي*گذارد.
5-3- كاشف دوي فوتوالكتريك يا نوري
در اين كاشف*ها يك سلول نوري و يك منبع نوراني اشعه مادون قرمز به نحوي تعبيه شده كه در شرايط عادي كار، نور ساطع*شده به سلول نوري نمي*رسد اما هنگامي كه دود وارد محفظه كشف مي*گردد، باعث پراكنده شدن نور مي*شود و سلول نوري با دريافت نور حساس مي*شود و با ارسال علائم به مركز كنترل يا دستگاه مركزي، وقوع حريق را اعلام مي*كند.
اين كاشف*ها نسبت به دودهاي با ذرات درشت و غليظ سريعتر عكس*العمل نشان مي*دهند. هنگام انتخاب بايد دقت كامل توسط طراح به عمل آيد كه تا سر حد امكان باعث ايجاد علائم كاذب نگردد.
6-3- كاشف*هاي حرارتي نقطه*اي
اين كاشف*ها نسبت به تغيير در جه حرارت هواي اطراف محيط خود و افزايش آن حساس هستند و به دو نوع زير تقسيم مي*شوند:
الف) كاشف*هاي حرارتي ثابت: كه در آن از يك مقاومت استفاده شده و بر اثر بالارفتن و رسيدن دماي محيط كاشف به حد معيني، از خود واكنش نشان مي*دهند و با ارسال علائم به دستگاه مركزي وقوع حريق را اعلام مي*كنند.
ب) كاشف*هاي حرارتي افزايشي: كه در آنها از سه مقاومت استفاده شده*است. مقاومت اول در معرض هواي اطراف قرار دارد و به سرعت در مقابل درجه حرارت محيط اطراف خود عكس*العمل نشان مي*دهد، در حالي كه مقاومت دوم دور از هواي اطراف قرار دارد و چنانچه در اثر ايجاد حريق، حرارت محيط به سرعت افزايش يابد مقدار مقاومت مدار اول سريعتر از مقدار مقاومت دوم كاهش پيدا خواهدكرد. اختلاف مقداراين دو مقاومت كه به صورت الكترونيكي اندازه*گيري مي*شود، باعث ارسال پيام حريق خواهدشد. مقاومت سوم هم مانند كاشف حرارتي عمل مي*كند، يعني نسبت به درجه حرارت معيني كه از قبل تعيين شده حساس است.
7-3- كاشف*هاي پرتوافكن (فرستنده و گيرنده) خطي
اين نوع كاشف*ها از دو قسمت فرستنده و گيرنده تشكيل شده كه دائماً پرتويي از اشعه مادون قرمز از فرستنده به گيرنده ارسال مي*شود. به محض اينكه پرتوي بين فرستنده و گيرنده توسط دود يا هر شيء ديگر قطع يا ضعيف گردد، علائم آتش*سوزي به مركز كنترل ارسال خواهدشد و دستگاه اعلام حريق مي*كند. در مورد اين كاشف*ها بايد به نكات زير توجه كرد:
 اين كاشف*ها بايد در ارتفاع حداقل 7/2 و حداكثر 25 متر نصب شوند.
 حداقل و حداكثر فاصله بين فرستنده و گيرنده از 10 تا 100 متر است.
 فاصله اين كاشف*ها از سقف*هاي شيب*دار حداقل 3/0 متر و حداكثر 6/0 متر است.
 اندازه فاصله افقي اين كاشف*ها از هم حداكثر 14 متر است.
 اندازة فاصلة افقي اين كاشف*ها از ديوار يا هر جداكننده ديگر حداكثر 7 متر است

[احمد]

8-3- كاشف*هاي خطي حرارتي كابلي
كاشف*هاي كابلي از طريق يك سري كابل*هاي مخصوص كه در مقابل تغييرات درجه حرارت حساس هستند عمل رديابي حريق را انجام مي*دهند. اين نوع كاشف*ها از نظر اقتصادي مقرون به صرفه هستند و در مكان*هايي كه امكان استفاده از كاشف*هاي نقطه*اي حرارتي نيست، مي*توانند به آساني مورداستفاده قرار گيرند. قابل اطمينان بودن و انعطاف*پذيري اين نوع كاشف*ها از امتيازات آن است و در فضاهاي غير قابل دسترس مانند زيرپله*هاي برقي، سكوهاي متحرك، داخل محفظه موتور در ماشين*آلات سنگين، لكوموتيوها، در مجاورت كابل*هاي انتقال نيرو (سيني*هاي كابل)، لوله*هاي نفت و گاز و غيره مي*توانند مورد استفاده قرار گيرند همچنين اين نوع كاشف*ها قابليت ارتباط با ساير سيستم*ها را دارا هستند.
9-3- كاشف*هاي شعله*اي
شعله ستوني از گازها است كه توسط حرارت روشن شده و سرچشمه آن از سوختن يك جسم و يا ماده است.
كاشف شعله*اي وسيله*اي است كه نسبت به انرژي تابشي قابل ديدن توسط چشم انسان و يا
انرژي تابشي خارج از حد فاصل ديد انسان عكس*العمل نشان مي*دهد و خود به دو دسته زير تقسيم مي*شود:
الف) كاشف*هاي شعله*اي مادون قرمز به اشعه مادون قرمز (با طول موج بالاتر از 7000 آنگستروم) كه در بيشتر شعله*ها وجود دارد و قابل ديدن نيست، حساس است.
ب) كاشف*هاي شعله*اي ماوراءبنفش؛ اين نوع كاشف*ها نسبت به اشعه ماوراءبنفش ( با طول موج پايين*تر از 4000 آنگستروم) كه قابل ديدن نيست، به سرعت عكس*العمل نشان مي*دهد.
10-3- كاشف*هاي ليزري
اين كاشف*ها از نوع كاشف*هاي تنفسي هستند و دود از طريق يك سري لوله p.v.c فشرده كه در اطراف محل زير پوشش نصب مي*شوند، توسط يك هواكش قوي به داخل محفظه كاشف مكيده شده در جريان اشعه ليزر قرار مي*گيرد. بين كاشف*هاي ليزري نيز تفاوتهايي وجود دارد و در بعضي از آنها، اشعه ليزر را در يك نقطه مركزي در وسط محفظه متمركز مي*كنند و هواي مكيده*شده به داخل كاشف مستقيماً از آن نقطه عبور داده مي*شود و از نظر اندازه ذرات و تعداد ذرات مورد بررسي قرار مي*گيرند و پس از مقايسه با اطلاعات ثبت*شده از حافظه كاشف چنانچه غلظت ذرات بيش از حد تعيين شده*باشد، كاشف فعال مي*شود و اعلام حريق مي*كند.
در نوع ديگري از اين كاشف*ها، اشعه ليزر پس از برخورد به يك صفحه مخصوص در داخل محفظه پخش مي*گردد و كليه هواي مكيده*شده به داخل كاشف را موردبررسي قرار مي*دهد و پس از مقايسه با اطلاعات، در صورت بالا بودن غلظت، اعلام حريق مي*كند. البته در اين نوع از كاشف*ها امكان كثيف شدن صفحه مخصوص بوسيله گرد و غبار وجود دارد و در بعضي از موارد ممكن است مانع عملكرد صحيح دستگاه شود. ضمناً در بعضي از اين كاشف*ها كه از فيلتر استفاده
مي*شود، به منظور جلوگيري از اشكال در عملكرد سيستم فيلترها بايد تعويض شوند.
بعضي از كاشفهاي ليزري دقيق داراي حساسيتي برابر 005/0 % (پنج در يكصدهزار) نيز هستند. اين نوع كاشف*هاي بسيار حساس داراي قابليت استفاده در مكانهايي كه وسايل و تجهيزات حساس و گران*قيمت؛ مانند سالنهاي مخابراتي، رايانه*ها، ساختمانهاي تاريخي و قديمي، كتابخانه*ها
و آرشيوها، مراكز كنترل الكترونيكي، تئاتر و نمايشگاه*ها و غيره هستند. اين نوع كاشف*ها قابليت ارتباط با ساير سيستم*ها را دارا هستند.
11-3- شستي*هاي اعلام حريق
شستي اعلام حريق دستگاهي است كه با شكستن شيشه آن علائم حريق به طور خودكار به مركز كنترل سيستم ارسال و در نتيجه وسايل هشداردهنده توسط مركز كنترل فعال مي*شوند. شيشه شستي*ها بايد از نوعي باشد كه هنگام شكستن آسيبي به دست وارد نشود.
12-3- آژيرها و زنگ*هاي اعلام حريق
آژيرها و زنگ*ها از وسايل هشداري سيستم اعلام حريق هستند كه با به صدا درآوردن آنها مأموران و حاضران در ساختمان از وقوع خطر آگاه مي*شوند و نسبت به رفع خطر اقدام مي*كنند. صداي آژير يا زنگها بايد از صداهاي ديگر متمايز و براي دورترين نقطه از هر ساختمان قابل شنيدن باشد.
13-3- چراغ چشمك*زن
اين چراغ نيز از ديگر اجزاي سيستم اعلام حريق است كه مي*تواند در مراكز مراقبتي يا درماني و يا هر مكاني كه ضرورت داشته*باشد مورداستفاده قرار گيرد.
14-3- چراغ نشانگر (led)
اين چراغ وسيله مناسبي براي دستيابي سريع به كانون يا منطقه حريق است همچنين با استفاده صحيح از چراغ نشانگر مي*توان چند منطقه يا زون حريق را به يك مدار وصل كرد.

[احمد]

فصل دوم
ضوابط طراحي و نصب سيستم*هاي كشف و اعلام حريق خودكار و دستي
طراحي و نصب سيستم*هاي كشف و اعلام حريق بايد با دو هدف زير صورت گيرد:
1-. براي حفاظت از سرمايه*ها
2-. براي حفاظت از جان انسان*ها
نيل به اهداف فوق منوط به طراحي و انتخاب صحيح تجهيزات است و در اغلب ساختمانها هر دو هدف ساختمانها هر دو طرف بايد از طرف طراح در نظر گرفته*شود و به همين لحاظ طراح قبل از طراحي سيستم بايد اطلاعات زير را كسب كند تا بتواند يك طرح موفق را براي حفاظت مكاني در برابر حريق ترسيم كند:
 مدت زمان فرار افراد و رسيدن آنها به مكان امن (خصوصاً در ساختمانهاي مرتفع)
 مدت زمان رسيدن مأموران آتش*نشاني
 امكانات مخابراتي محل و نحوه مطلع كردن سازمان آتش*نشاني
1-4- طراحي سيستم كشف و اعلام حريق به منظور حفاظت از سرمايه*ها
سيستمي مناسب براي حفاظت از اموال و سرمايه*ها است كه بتواند وقوع حريق را در لحظات اوليه كشف كند. طراحي اين سيستم ممكن است به يكي از دو روش زير صورت گيرد:
الف) طراحي سيستم* براي حفاظت و پوشش تمام ساختمان؛ در اين طراحي تمامي قسمتهاي ساختمان بايد به طور مناسب زير پوشش قرار گيرد و بدين*منظور هر فضاي بسته بايد به عنوان فضاي جداگانه در نظر گرفته شود.
ب) طراحي سيستم براي حفاظت قسمتي از ساختمان كه داراي خطر بيشتري است؛ در اين طراحي فضاهايي كه زير پوشش قرار مي*گيرند بايد از ساير فضاهاي پوشش داده نشده توسط مصالح مقاوم حريق جدا گردد.
1-1-4- اطلاعات تخصصي
 فضاهاي كاذب كه داراي عمق كمتر از 80 سانتيمتر است نياز به پوشش نخواهندداشت، مگر اينكه حريق بتواند از يك محل به محل ديگر گسترش يابد.
 دستشويي و حمام نياز به پوشش جداگانه ندارند.
 اتاقهايي كه توسط جداكننده (پارتيشن) و يا قفسه تقسيم شده*باشند و ارتفاع بالاي آنها تا سقف كمتر از 30 سانتيمتر باشد، هر قسمت بايد به طور جداگانه با كاشف*هاي حريق پوشش داده شود.
 پيش ورودي به شفت آسانسور و كانال*هاي ارتباطي بين طبقات بايد توسط كاشف*هاي حريق در محدوده 5/1 متري از بازشوي هر طبقه، زير پوشش قرار داده*شوند.
 اگر يك كاشف حريق دور از دسترس و غيرقابل روئت باشد، ممكن است نياز به استفاده از “ نشانگر نوراني” كه دور از محل “ كاشف” نصب خواهدشد، باشد.
 كاشف*ها نبايد كمتر از 50 سانتيمتر از ديوار و يا جداكننده نصب شوند.
 كاشف*ها نبايد كمتر از 60 سانتيمتر از موانعي كه باعث جلوگيري در رسيدن گازهاي گرم و يا دود به كاشف*ها مي*گردند، نصب شوند.
 كاشف*هاي دودي از نوع نوري يا فوتوالكتريك كه به صورت خطي عمل مي*كنند بايد طوري نصب شوند كه پرتوهاي تابش و بازتابش آنها تماماً موازي سقف باشد.
 كاشف*هاي دودي و حرارتي از نوع نقطه*اي نبايد كمتر از 5/2 سانتيممتر و يا بيشتر از 60 سانتيمتر از سقف نصب شوند.
 بايد دقت شود كه ضربه و ارتعاش به كاشف*ها وارد نشود.
2-4- طراحي سيستم كشف و اعلام حريق به منظور حفاظت از جان انسانها
سيستمي مناسب براي حفاظت از جان انسانها خواهدبود كه بتوان با اطمينان به عملكرد بموقع آن، وسايل هشداردهنده را طوري فعال كند كه زمان مناسب براي تخليه افراد از طريق معابر خروج اضطراري وجود داشته*باشد كه مي*تواند شامل قسمتهاي زير باشد:
الف) سيستمي كه تمامي ساختمان را پوشش دهد.
ب) سيستمي كه فقط قسمتهايي از ساختمان را پوشش مي*دهد كه در هنگام بروز آتش*سوزي خطر بيشتري را براي انسانها در هر نقطه از ساختمان بوجود مي*آورد.
ج) سيستمي كه فقط فضاهاي بحراني را كه به راههاي خروج اضطراري ارتباط پيدا مي*كند، پوشش مي*دهد.
1-2-4- اطلاعات عمومي و تخصصي
نصب سيستم به منظور كاهش نظارت افراد در موارد زير ضروري است:
 در مكانهايي كه افراد مسن، بيمار و ناآشنا به ساختمان زندگي يا تردد مي*كنند.
 در مكانهايي كه از نظر معماري امكان جلوگيري از گسترش حريق وجود ندارد.
 براي مطلع كردن به موقع افراد استفاده از مسير فرار، قبل از اينكه توسط دود بسته شود، منطقه زير پوشش بايد شامل مسير فرار و اتاق*هاي مجاور باشد و كاشف حريق در محلهاي زير بايد نصب شود:
 در راهروها و در محل گذرگاه*ها و محلهاي تردد افراد
 در اتاقهايي كه مستقيماً به هر راه*پله باز مي*شود.
 در بالاي پله*كان
 در بالاي شفت*هاي آسانسور و داكت*ها
 فواصل بين كاشف*ها از ديوارها و غيره همانند فواصل بين كاشف*ها در سيستم*هاي مربوط به حفاظت از سرمايه*ها است، اما فواصل بين كاشف*ها در راهروهاي با عرض كمتر از 5 متر مي*تواند بيشتر باشد، مشروط بر اينكه در اتاقهاي اطراف كريدور، كاشف*هاي دودي نصب شده*باشد.
 ممكن است كاشف*هاي اضافي جهت بستن درهاي حريق و يا دستگاه*هاي اطفاء حريق موردنياز باشد.
 بايد توجه بيشتري در رابطه با پيش*بيني كاشف*هاي دودي در اتاق خواب شود.

5- منطقه (زون) حريق
از آنجايي كه هنگام آتش*سوزي و يا اشكال (مكانيكي، فيزيكي، الكتريكي) در سيستم اعلام حريق، محل مربوط بايد به سرعت مشخص گردد، لذا يك ساختمان بايد به چندين “منطقه” كشف و اعلام حريق تقسيم شود.
“منطقه” به محلي اطلاق مي*شود كه با شرايط زير تحت پوشش تعدادي كاشف حريق قرار گرفته*باشد:
 مساحت يك “ منطقه” نبايد بيش از 2000 مترمربع باشد.
 مساحت جستجو نبايد بيش از 30 متر باشد. چراغهاي نشانگر به منظور تقليل در تعداد زياد مناطق كوچك، مي*تواند مورداستفاده قرار گيرد.
 يك “ منطقه” نبايد بيش از يك طبقه از ساختمان را در بر گيرد.
كليه موارد فوق درباره سيستم*هاي كشف و اعلام حريق متعارف است و در خصوص سيستم*هاي كشف و اعلام حريق آدرس*ده صدق نمي*كند.

6- علائم كاذب
معمولاً ايجاد علائم كاذب در اثر عدم طراحي صحيح، انتخاب تجهيزات متفرقه و غيراستاندارد، عدم نصب صحيح و يا عدم نگهداري سرويس به موقع سيستم*هاي اعلام حريق خودكار، است. علل برخي از علائم كاذب به شرح زير است:
 اشكال*هاي الكتريكي و يا مكانيكي كه شايد در اثر ارتعاشات، ضربه*ها و يا خوردگي ايجاد مي*شوند.
 ايجاد حرارت، شعله و يا دود در اثر عمليات صنعتي يا پخت و پز
دود موتور و يا اگزوز ماشين
 ايجاد جريان هواي شديد
 انجام عمليات مختلف در محل*هاي زير پوشش سيستم*هاي اعلام حريق خودكار بدون آنكه پيشگيري لازم انجام شود.
 سرويس كردن و يا آزمايش دستگاههاي مختلف بدون اطلاع قبلي
 جريان الكتريكي و امواج راديويي
 عدم سرويس به موقع
 انباشته*شدن گرد و غبار و مواد آلوده*كننده و يا ورود حشرات به داخل كاشف*ها
 تغييرات محيطي در ساختمان
 استفاده غيرصحيح، به طور عمد و يا غير عمد از سيستم

7- محل نصب دستگاه مركزي سيستم كشف و اعلام حريق و فواصل استقرار اجزاي سيستم
1-7- دستگاههاي مركزي سيستم كشف و اعلام حريق
اين دستگاه بايد در مكانهاي مناسب و قابل ديدن و استفاده براي نيروهاي آتش*نشاني و ساكنان و يا متصرفين ساختمان باشد و بهترين مكان*ها در نگهباني*ها يا در نزديكي ورودي ساختمانها است به نحوي كه در معرض صدمات فيزيكي قرار نگيرد. در ادامه نمونه*هايي از اين دستگاهها را بررسي مي*كنيم.
2-7- كاشف*هاي دودي در سقف*هاي مسطح
 حداكثر پوشش يك كاشف دودي 100 مترمربع است.
 دورترين نقطه از ديوارهاي اطراف تا نزديكترين كاشف نبايد بيش از 5/7 متر باشد.
 حداكثر فاصله بين يك كاشف تا نزديكترين كاشف ديگر حريق نبايد بيش از 10 متر باشد.
 برآمدگي زير سقف كه كمتر از 15 سانتيمتر باشد مي*تواند ناديده گرفته*شود.
 چنانچه اين برآمدگي بيش از 10% از ارتفاع اتاق باشد، بايد به عنوان يك ديوار محسوب شود و مساحت بين دو قسمت بايد به عنوان فضاهاي مجزا به حساب آيد.
 چنانچه برآمدگي بيش از 15 سانتيمتر و كمتر از 10% ارتفاع باشد، بايد فاصله افقي كاشف*ها به اندازه دو برابر اندازه برآمدگي كاهش يابد.
3-7- كاشف*هاي حرارتي در سقف*هاي مسطح
 حداكثر پوشش يك كاشف حرارتي 50 مترمربع است.
 حداكثر فاصله بين هر قسمت از ديوار و نزديكترين كاشف حراتي نبايد بيش از 2/5 متر باشد.
 حداكثر فاصله بين يك كاشف حرارتي تا نزديكترين كاشف ديگر نبايد بيش از 7 متر باشد.
 برآمدگي زير سقف كه كمتر از 15 سانتيمتر باشد مي*تواند ناديده گرفته*شود.
 چنانچه اين برآمدگي بيش از 10% از ارتفاع اتاق باشد، بايد به عنوان يك ديوار محسوب شود و مساحت بين دو قسمت بايد به عنوان فضاهاي مجزا به حساب آيد.
 چنانچه برآمدگي بيش از 15 سانتيمتر و كمتر از 10% ارتفاع باشد، بايد فاصله افقي كاشف*ها به اندازه دو برابر اندازه برآمدگي كاهش يابد.
4-7- فواصل نصب كاشف*ها در راهروها
 چنانچه عرض راهروها بيش از 5 متر باشد، بايد بتوان به عنوان يك فضاي مستقل در نظر گرفته*شود.
 چنانچه عرض راهروها كمتر از 5 متر باشد. بايد به حداكثر فاصله افقي كاشف*ها 50% اختلاف 5 متر و عرض راهرو اضافه شود.
مثال: اگر عرض راهرو 3 متر باشد خواهيم داشت:
2 = 3-5
متر 1 = 50% × 2
فاصله دو كاشف دودي از همديگر متر 16 = 1 + 15
فاصله دو كاشف حرارتي از همديگر متر 6/12 = 1 + 6/11
5-7- نحوه استقرار شستي*هاي اعلام حريق
تمامي شستي*هاي اعلام حريق خودكار بايد با شرايط زير نصب شوند:
 در محل*هايي كه نصب مي*شوند بايد با رنگ محل نصب در تضاد باشند. (رنگ شستي*ها بايد قرمز باشد)
 به آساني قابل ديدن باشند.
 در فاصله 140 سانتيمتري بالاتر از كف تمام*شده ساختمان نصب شوند.
 حداكثر فاصله پيمايشي كه يك فرد جهت رسيدن به يك شستي طي مي*كند. نبايد از 20 متر تجاوز كند.
 نزديك در ورودي راه*پله*ها باشد.
 در تمام مسير خروجي*هاي اضطراري نصب شود.
 شستي*هاي نصب*شده بهتر است در ورودي راه*پله*ها و معابر خروج اضطراري، داراي منطقه*بندي (زون) جداگانه باشند.
6-7- وسايل هشداردهنده ديداري و شنيداري (سمعي و بصري)
 بايد دقت شود كه محدوديت جريان هر مدار سمعي و بصري در رابطه با تعداد وسايل فوق محاسبه شود.
 صداي آژير يا زنگ بايد پيوسته باشد، اگر چه ممكن است دامنه يا فركانس آنها تغيير كند.
 اگر سيستم اعلام حريق خودكار چند ساختمان و يا قسمتهاي مختلفي از يك ساختمان را پوشش مي*دهد و ممكن است حريق در يك منطقه (زون)، قسمتهاي ديگر را تحت تأثير قرار ندهد، اين سيستم بايد به طريقي طراحي شود كه ابتدا اعلام حريق توسط وسايل شنيداري در منطقه (زون) حريق و يا در مناطق هم*جوار و يا در مناطقي كه ممكن است به سرعت شعله*ور شود، انجام گيرد.
 در ساختمانهاي كوچك، ترتيب وسايل سمعي و بصري بايد طوري باشد كه هنگام حريق تمام آنها فعال شوند.
 به طور كلي وسايل شنيداري مربوط به اعلام حريق نبايد براي مقاصد ديگري به كار گرفته*شود.
 ضوابط خاصي براي تعيين فواصل بين وسايل فوق وجود ندارد، اما حداقل خروجي صدا بايد در نظر گرفته*شود و آن 65 دسي*بل و يا 5 دسي*بل بيشتر از هر نوع صدايي كه ممكن است براي بيش از 30 ثانيه وجود داشته*باشد، است.
 سيستم اعلام حريق خودكار بايد افرادي كه در خواب هستند را بيدار كند، حداقل خروجي صدا بايد 75 دسي*بل در كنار تحتخواب باشد. همچنين بايد تأثير بسته بودن يك در و يا ديوارها، سقف*ها و يا كف*ها را در كاهش خروجي صدا در نظر گرفت.

[احمد]

7-7- سقف*هاي شيب*دار ( دو طرفه و يك طرفه)
 در سقف*هاي شيب*دار دو طرفه بايد يك رديف از كاشف*ها در بالاترين نقطه خط رأس نصب شوند.
 در سقف*هاي شيب*دار يك طرفه بايد يك رديف از كاشف*ها در بالاترين نقطه و با رعايت حداقل 50 سانتيمتر از ديوار جانبي نصب شوند.
 در سقف*هاي شيب*دار بايد حداكثر فاصله كاشف*ها 1% در ازاي افزايش هر درجه زاويه، اضافه كرد، اين افزايش حداكثر تا 25% است.
8-7- محدوديت ارتفاع
حفاظت فضاهايي با ارتفاع بيش از 9 متر، مشكلات خاصي را بوجود مي*آورد كه بستگي به ارتفاع و چيدن وسايل داخل آن دارد.
ارتفاع باعث كاهش كارآيي كاشف*هاي حرارتي و دودي حريق مي*شود. تا حدودي اين محدوديت با به كار بردن كاشف*هاي حساس*تر مي*تواند از بين برود. محدوديت ارتفاع به طور كلي در جدول صفحه بعد نشان داده شده*است.


جدول 1-2- محدوديت ارتفاع بر حسب نوع كاشف

نوع كاشف ارتفاع سقف
محدوديتها بر حسب متر در صورت حضور و رسيدگي سريع نيرو
كاشف*هاي حرارتي
درجه 1 0/9 5/13 متر
درجه 2 5/7 12 متر
درجه 3 6 5/10 متر
كاشف*هاي دودي 5/10 15
كاشف*هاي پرتوافكن (فرستنده و گيرنده خطي) 25 40 متر








جدول 2-2- مكان مناسب براي كاشف*هاي دودي
مكــــان يونيزه نوري (اپتيكال) دليل انتخـاب كاشـف
راهروها- كريدورها  احتمال وجود جريان هوا
پلكان*ها  احتمال وجود جريان هوا
داكت*ها، شفت آسانسورها  جريان هوا وجود دارد. مي*توان جريان هوا را قطع كرد.
اتاق*هاي كار اداري 
اتاق همايش (كنفرانس) 
اتاق انتظار 
اتاق بيماران 
ميهمان (هتل*ها) 
اتاق غذاخوري 
لابي هال  
قسمت*هاي فروش يا مغازه 
سكوي تئاتر و قسمتهاي تماشاگران  دودهاي مصنوعي در صحنه ممكن است روي كاشف اثر بگذارد.
زيرگذر و راهروها  جريان هوا وجود دارد
انبارهاي با سقف بلند  ليفتراك با سوخت هيدروكربني مجاز به تردد نيست
مدارس 
كتابخانه*ها  
سالن جلسات عمومي 
اتاق بهداشت 
اتاق پرستاري 
اتاق مراقبت كودكان 
آزمايشگاه 
راديولوژي  در صورت استفاده از اشعه راديو اكتيو از آژيرهاي كاذب جلوگيري شود.
اتاق عكاسي 
تاريك*خانه و اتاق تكثير  مواد به حالت گازي وجود دارد
اتاق ضبط صدا  احتمال حريق*هاي با شعله (نصب كاشف اختياري است)
اتاق ماشين*آلات برقي  احتمال وجود گازهاي يونيزه
محل كار يا كارخانه 
اماكن مقدس، مانند مسجد يا كليسا 
تلفن*خانه*ها  
مكان حمل و نقل  وجود جريان هوا و گرد و غبار
انبار سوخت  سوخت*هاي تميز

توجه: علامت  يعني بهترين انتخاب
علامت  يعني بلامانع است اگرچه بهترين انتخاب نيست.




جدول 3-2- مكان مناسب براي كاشف*هاي حرارتي
مكان افزايشي ثابت ثابت با دماي زياد دليل انتخاب كاشف
اتاق بويلر  تغيير سريع دما
اتاق خشك*كن يا لندري 
آشپزخانه  در بالاي اجاق گاز نباشد
شرايط دودي 

توجه:
قبل از انتخاب نوع كاشف حرارتي بايد به دماي محيط توجه داشت.
علامت  يعني بهترين انتخاب






فصل سوم
تصرفات و ساختمان*ها
8-. تصرفات نُه*گانه
بر اساس ضوابط اين دستورالعمل، تمام بناهاي موجود و يا در دست احداث و همچنين بناهايي كه بعد از اين ساخته مي*شوند. بايد بر حسب نوع عملكرد و بهره*برداري، دست كم در يكي از گروه تصرفات نه*گانه زير قرار گرفته تا نسبت به طراحي سيستم اعلام حريق متناسب با آنها اقدام شود.
1-8- تصرفات مسكوني
شامل خانه*هاي يك يا دو خانواري، بناهاي آپارتماني، هتل*ها و متل*ها، مسافرخانه*ها و يا منازل مسافرپذير، خوابگاه*ها، اقامتگاههاي سازماني نظير خانه*ها و مهمان*سراهاي دولتي، مذهبي و نظاير آن است.
2-8- تصرفات آموزشي - فرهنگي
شامل مدارس ابتدايي، متوسطه و آموزشگاههاي عالي، دانشگاه*ها و مدارس فني و حرفه*اي مي*شود.
3-8- تصرفات درماني- مراقبتي
شامل بيمارستانها، مراكز توان*بخشي، آسايشگاهها، درمانگاه*ها، شيرخوارگاه*ها، مهد كودك و كودكستان*ها، خانه سالمندان، تيمارستان*ها، مراكز بازپروري و دارالتأديب*ها، ندامتگاه*ها و اندرزگاه*ها، بازداشتگاه ها و زندان*ها مي*شود.

4-8- تصرفات تجمعي
شامل پاركهاي تفريحي، سالنهاي بازي و سرگرمي، سالنهاي گردهمايي، نمايشگاهها، سالن*هاي مهماني و جشن و انجمن، سالنهاي سخنراني، سالن*ها و ميدان*هاي ورزشي، استاديوم*ها، اديتوريوم*ها، سالن*هاي سينما و تئاتر، سالن*هاي غذاخوري، باشگاه*ها، دادگاه ها، قرائت*خانه*ها، مساجد، تكايا، كليسا و نظاير آن، سالن*ها و پايانه*هاي مسافرتي، موزه*ها و مكان*هاي هنري، اردوگاهها، وزارتخانه*ها، پادگان*ها و پناهگاه*ها مي*شود.
5-8- تصرفات اداري-حرفه*اي
شامل وزارت*خانه*ها، ارگان*ها و نهادهاي دولتي، بانك*ها، شعب پست و تلگراف و تلفن، دفاتر و شركتهاي خدماتي خصوصي، انواع تعميرگاههاي وسايل و لوازم زندگي، مي*شود.
6-8- تصرفات تجاري
شامل فروشگاههاي بزرگ، سالن*ها و ميادين فروش، بازارچه*ها و بازارها، مغازه*هاي مختلف از قبيل نانوايي، لبنياتي و غيره مي*شود.
7-8- تصرفات صنعتي
شامل كارگاه*ها و كارخانجات توليد مواد و محصولات، كارگاه*ها و كارخانجات فرآوري مواد، كارگاهها و كارخانجات مونتاژ قطعات و مجتمع*هاي صنعتي مي*شود.
8-8- تصرفات انباري
شامل انبارهاي گمركي، انبارهاي ويژه كالاهاي مختلف، انبار ويژه كتاب در كتابخانه*ها، بايگاني متراكم ادارات، توقفگاههاي خودرو و آشيانه هواپيماها مي*شود.
9-8- تصرفات مخاطره*آميز
شامل اماكني است كه داراي محصولات بسيار قابل احتراق، آتش*زا، سمي و يا انفجاري است.

[احمد]